Op woensdagavond 24 maart start ik “Teams” op mijn laptop op en meldt mij in de workshop die zich bezig houdt met het ontwikkelen van een visie op de toekomst van de kerken in Amstelveen. Want voor 2030 stoppen negen geloofsgemeenschappen met activiteiten in hun kerkgebouw. Hoe voorkomen we leegstand, verloedering en sloop?Het ontwikkelen van een visie op de toekomst van deze kerken is niet simpel. Het start bij de huidige eigenaren van de kerken, de geloofsgemeenschappen.

GELOOFSGEMEENSCHAPPEN De geloofsgemeenschappen zijn in het algemeen op zichzelf gericht. Elke kerk heeft zo zijn eigen cultuur. Zelfs binnen één geloofsrichting waar meerdere kerkgebouwen niet al te ver bij elkaar vandaan staan is de cultuur heel anders. Dat maakt samenwerking over alle geledingen complex. Er wordt wel samengewerkt om de organisatorische en personele kosten te kunnen verlagen.

De geloofsgemeenschappen hebben in het algemeen vanwege de voortgaande ontkerkelijking steeds minder inkomsten en vrijwilligers. De corona periode zet daar extra druk op. Met name de grote oude gebouwen zijn in onderhoud en stoken erg kostbaar. De geloofsgemeenschappen zitten nog goed bij kas, maar de opgebouwde vermogens zijn aan het slinken.

GEMEENTE De gemeente kan invloed op de eigenaren en de functie van een kerkgebouw uitoefenen door deze aan te wijzen als monument, waardoor er sloopbescherming is. Wijzigingen aan het gebouw, de inrichting of het gebruik zijn dan vergunningplichtig. Er zijn twee type monumenten:

  • Rijksmonument
  • Gemeentemonument

Het is opvallend dat in Amstelveen 13 van de 16 kerkgebouwen zijn beschermd als monument, waaronder 4 rijksmonumenten.

VISIE ONTWIKKELEN De gemeente kan de eigenaren hulp bieden door een visie te ontwikkelen hoe de kerken in de toekomst van eigenaar kunnen verwisselen en als historisch erfgoed een betaalbare hedendaagse functie in de samenleving behouden en waarbij ze niet concurreren met reeds bestaande businessmodellen. De regelgeving die daarvoor nodig is, dient verloedering en leegstand van de gebouwen te voorkomen. De visie kan dan gebruik maken van vier mogelijke scenario’s:

  1. Hulp bieden aan de geloofsgemeenschappen zonder wijziging van de maatschappelijke bestemming zodat de gemeenschappen langer actief blijven.
    • het zoeken naar vrijwilligers om de activiteiten door te kunnen zetten
    • hulp bij verduurzamen waardoor de kosten verlagen
    • stimuleren van verbreding van het gebruik van het gebouw waardoor de inkomsten hoger worden
  2. Het mogelijk maken van herbestemming door de maatschappelijke bestemming los te laten en het verlenen van omgevingsvergunningen voor gebouw aanpassingen die noodzakelijk zijn voor het nieuwe gebruik.
  3. Het aankopen van de kerk door de gemeente
  4. Het slopen van de kerk

UITVAL KERKEN Van de 16 kerken die Amstelveen rijk is zijn er reeds 6 herbenoemd. Van de overblijvende 10 kerken is het voor 50% van de gemeenschappen onzeker of zij in 2025 nog bestaan en in staat zijn het gebouw te onderhouden. Elke volgende 5 jaar zal dit wederom voor de volgend 50% van de gemeenschappen onzeker zijn tot in 2030 nog maar één gemeenschap aangeeft te bestaan. De komende 10 jaar komen er dus 9 kerkgebouwen vrij en het is te prijzen dat daar nu al over wordt nagedacht.

BELANG VAN TIMING Wat ik in de workshop merk, is dat de gemeente door regelgeving de kerken met name wil beschermen en behouden. De gemeente is er niet zo happig op om een maatschappelijke bestemming te veranderen. Daar tegenover staat dat we in mijn denktank groep het er wel over eens zijn dat voor een creatieve andere invulling van kerkengebouwen een lenige ondernemersgeest nodig is. En die ondernemerseest heeft wel financiële middelen en andere bestemmingen nodig om de dromen waar te maken. Daar zie ik een gezonde spanning ontstaan, waarbij de timing om van eigenaar te wisselen van cruciaal belang is.

Ik hoop van ganser harte dat regelgeving de leegstand en verloedering helpt te voorkomen. Vandaar mijn aanwezigheid in deze workshop.

Edwin Barentsen

Meer lezen over dit initiatief van de Gemeente Amstelveen